Cykl życia transakcji: jak składane i potwierdzane są zlecenia

Od notowania do zakupu i potwierdzenia

Różne procesy zapewniają, że dany instrument finansowy może zostać dopuszczony do obrotu na giełdzie. Obejmują one m.in. analizę due diligence, dokumentację zgodności oraz inne procedury prawne.

Gdy instrument zostanie już dopuszczony do obrotu, rozpoczyna się kolejny etap cyklu życia transakcji — staje się on dostępny dla inwestorów.

Istnieje sześć głównych procesów, które warto znać. W praktyce, poza złożeniem zlecenia, nie musisz wykonywać żadnych dodatkowych działań — wszystko odbywa się w tle. Warto jednak rozumieć proces transakcyjny, aby wiedzieć, jak zarządzane są zlecenia oraz w jaki sposób poszczególne etapy pomagają ograniczać ryzyko operacyjne i ryzyko rozrachunku.

Sześć etapów transakcji: jak działa cykl życia transakcji w praktyce

Cykl życia transakcji składa się z sześciu etapów. Poniżej przedstawiamy je najpierw w skrócie:

• złożenie zlecenia
• przeprowadzenie oceny ryzyka
• dopasowanie zlecenia do drugiej strony transakcji
• potwierdzenie transakcji
• weryfikacja i uzgodnienie szczegółów
• rozrachunek, po którym transakcja zostaje zakończona

Na każdym etapie występują pewne niuanse, jednak są to główne kroki, przez które przechodzi transakcja po złożeniu zlecenia kupna lub sprzedaży za pośrednictwem brokera (czyli pośrednika między inwestorem a giełdą).

W niektórych przypadkach możliwe jest składanie zleceń bezpośrednio na giełdzie, jednak w praktyce inwestorzy najczęściej korzystają z usług brokera oraz/lub platformy brokerskiej. Broker przekazuje zlecenie na giełdę, gdzie jest ono realizowane. Po wykonaniu transakcji pojawia się ona na rachunku maklerskim, skąd można nią dalej zarządzać.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej sześciu etapom cyklu życia transakcji oraz roli, jaką odgrywają w realizacji zleceń kupna i sprzedaży:

1. Złożenie zlecenia

To etap, w którym decydujesz, jaki instrument finansowy chcesz kupić lub sprzedać. W ramach handlu możesz zająć pozycję długą, która może przynieść zysk, jeśli cena wzrośnie (i stratę, jeśli spadnie). Alternatywnie możesz zająć pozycję krótką, która może przynieść zysk w przypadku spadku ceny (i stratę, jeśli cena wzrośnie).

Niezależnie od tego, jaki instrument wybierzesz i jaką pozycję zajmiesz, decyzje powinny być oparte na analizie i danych. Po podjęciu decyzji możesz skorzystać z platformy transakcyjnej, aby złożyć zlecenie. Od tego momentu rozpoczynają się kolejne etapy cyklu życia transakcji.

2. Ocena ryzyka

Twoje zlecenie przechodzi przez szereg kontroli ryzyka. Sprawdzenia te mają na celu upewnienie się, że zlecenie spełnia obowiązujące wymogi (np. dostępność środków, wymogi depozytowe czy limity transakcyjne), zanim zostanie przekazane do realizacji.

Ryzyko jest naturalnym elementem inwestowania, a każda transakcja może przynieść zysk lub stratę. Ocena ryzyka ma jednak na celu sprawdzenie, czy dana transakcja nie naraża inwestora na nadmierne ryzyko finansowe — na przykład poprzez weryfikację, czy na rachunku znajdują się wystarczające środki.

3. Dopasowanie zlecenia do drugiej strony transakcji

Po przejściu oceny ryzyka następuje etap dopasowania zlecenia. Oznacza to przekazanie zlecenia na giełdę, która pełni funkcję rynku, na którym dopasowywane są przeciwstawne zlecenia.

Druga strona transakcji (tzw. kontrahent) to podmiot gotowy przyjąć przeciwną stronę transakcji. Jeśli chcesz kupić instrument finansowy, kontrahentem będzie sprzedający. Jeśli sprzedajesz — kontrahentem jest kupujący.

Giełda dopasowuje drugą stronę transakcji na podstawie parametrów Twojego zlecenia.

4. Potwierdzenie zlecenia

Po znalezieniu odpowiedniego kontrahenta giełda wysyła potwierdzenie transakcji do brokera. Ze względu na sposób funkcjonowania rynku każda ze stron korzysta zazwyczaj z usług brokera (z wyjątkiem rzadkich sytuacji, gdy zlecenia składane są bezpośrednio na giełdzie).

Oznacza to, że potwierdzenie trafia do brokera (lub brokerów) obsługujących zarówno kupującego, jak i sprzedającego. Niezależnie od tego, czy obie strony korzystają z tego samego brokera, czy z różnych, kluczowe jest, aby brokerzy potwierdzili transakcję po otrzymaniu informacji z giełdy.

Po potwierdzeniu transakcja przechodzi do etapu rozliczenia.

5. Weryfikacja i uzgodnienie szczegółów

Izba rozliczeniowa analizuje i weryfikuje warunki transakcji przed jej ostatecznym zakończeniem. Pełni ona rolę pośrednika, który sprawdza zobowiązania obu stron transakcji.

Jeśli wszystkie warunki są spełnione, transakcji nadawany jest numer oraz ustalana jest data rozrachunku. Zazwyczaj przypada ona dwa dni po zawarciu transakcji.

6. Rozrachunek transakcji

To końcowy etap cyklu życia transakcji, w którym następuje formalna wymiana środków pieniężnych i instrumentów finansowych.
Istotne jest, że środki nie są przekazywane bezpośrednio między stronami transakcji. Broker może od razu pokazać transakcję na rachunku oraz zarezerwować środki lub instrumenty, natomiast ostateczny rozrachunek następuje w wyznaczonym terminie rozrachunku.

Proces ten jest realizowany za pośrednictwem infrastruktury post transakcyjnej (np. izb rozliczeniowych, depozytariuszy i systemów rozrachunkowych), a brokerzy koordynują działania w imieniu swoich klientów.

Z perspektywy użytkownika widoczny jest głównie efekt końcowy — środki pojawiają się lub są pobierane z rachunku po potwierdzeniu transakcji.

Etap ten jest również określany jako rozliczenie i rozrachunek transakcji, a w zależności od rynku może nastąpić kilka dni po jej zawarciu.

Cykl życia transakcji w praktyce

Cykl życia transakcji to istotny zestaw procesów, który zapewnia, że zlecenia kupna i sprzedaży są weryfikowane przez wszystkie zaangażowane strony. Są to: inwestor, broker, giełda oraz izba rozliczeniowa. Jest to uporządkowany proces, który rozpoczyna się od złożenia zlecenia przez inwestora, a wszystkie kolejne etapy odbywają się w tle.

Z perspektywy użytkownika widoczne jest jedynie to, że zlecenie zostało przyjęte i potwierdzone.

Następnie środki są odpowiednio dodawane do rachunku inwestycyjnego lub z niego pobierane. Może to nastąpić w ciągu kilku sekund, szczególnie w przypadku handlu na rynkach o wysokiej płynności (np. akcje spółek o dużej kapitalizacji). Proces ten może jednak trwać dłużej w przypadku niższej płynności lub gdy zlecenie zawiera dodatkowe parametry, takie jak określona cena kupna lub sprzedaży.

Ogólnie rzecz biorąc, transakcje są realizowane stosunkowo szybko. Jest to możliwe dzięki procesom, przez które przechodzi zlecenie. Ponieważ cały mechanizm jest jasno określony, przebieg transakcji jest płynny, o ile nie pojawią się żadne zakłócenia. W efekcie powstaje sprawny proces między inwestorem, brokerem i giełdą.

Każda transakcja internetowa angażuje wiele stron oraz mechanizmy kontrolne, które pomagają ją zweryfikować i przetworzyć. Należy jednak pamiętać, że inwestowanie wiąże się z ryzykiem, a przebieg procesów może różnić się w zależności od rynku i instrumentu finansowego.